017 第17卷 03
馬太福音註釋 第十七卷
1482 以及參孫所遭遇的事；不僅如此，在列王紀中，關於撒母耳、以利亞、以利沙和希西家所發生的事亦然。救主在提及這些事，並闡明各種權柄中所包含的奧祕後，便向眾人顯明祂是在何種權柄下行這些神蹟；祂也顯明這權柄如何勝過其他權柄，因為這權柄並非從任何天使或神的僕人，也不是從任何低於神的存在那裡領受的，而是直接從父那裡領受的。
當地的祭司長和民間長老並不配得這些事，因此祂並不回答他們，反而反問他們；目的是為了讓他們因無法回答關於約翰的問題，從而能合理地說服那些詢問祂的人，祂並非無故地回答他們說： 「我也不告訴你們，我仗著什麼權柄做這些事。」
在此處，我想要探討的是，那些在某種權柄下行神蹟的人，是否始終是在同一個權柄下行事；還是有些人起初是在此權柄下，後來進步了，便在更大的權柄下行事？然而，救主似乎是在祂從父所領受的唯一權柄下行了這一切；因為這句話：「我也不告訴你們，我仗著什麼權柄做這些事」，是在教導他們，祂確實是在某種權柄下行事；但祂並沒有向他們表明是哪種權柄，也沒有展開其特性，更沒有說明若祂要定義其卓越性，以及它相較於先前行神蹟的先知們所處的權柄有何超然之處時，祂會如何描述。如今，基督身處聖殿，也就是教會之中，並在其中教導；而那些與祭司長和民間長老相似的人詢問祂，卻沒有得到回答，因為他們根本不配得知他們所渴求的知識。有人或許會問，祂是否為了打發他們走，才隨意地提出關於約翰的問題，就好像祂是在詢問其他類似的事物一樣；還是祂必須詢問關於約翰的事，好讓祂能針對關於約翰的回答，順勢回應關於權柄的問題。對我而言，此處的記載似乎並非隨意為之，而是因為約翰是「在曠野聲喊著說：預備主的道」的那一位，且他正是先知所說的那位： 「看哪，我要差遣我的使者在你前面，他要在你面前預備道路。」 因此，我認為祂詢問關於約翰的事，並非不知道他們在深思熟慮後會說：「我們不知道」，這是因為經上記載的緣故；祂是假設若他們回答約翰的洗禮是從天上來的，祂便能藉此將祂的權柄也宣告為從天上賜下的。
關於兩個兒子被父親差遣到葡萄園的寓言。
4. 「你們以為如何？一個人有兩個兒子。他來對大兒子說：『兒，你今天到葡萄園去做工。』」以及隨後的經文，直到：「你們看見了，後來還是不懊悔，去信他。」只有馬太記錄了這個寓言，在我看來，這包含了關於以色列不順服神，以及外邦人信奉基督的歷史；因為這兩個兒子，就是神所擁有的，祂如同人一般對待祂的兒子。祂來到第一個兒子面前，就是祂起初所獲得、所預知並預定的人，對他說：「兒，你今天到葡萄園去做工。」然而，那人因逃避園中的炎熱與勞苦，便拒絕前往，說：「我不去」；但後來在終局時，他因說了「我不去」而感到懊悔，便去了葡萄園，遵行了父的旨意。然而，當第一個兒子說「我不去」之後，父親來到另一個兒子面前，也同樣地說了，隨後第二個兒子回答說：「主啊，我去」；但他卻沒有去那道（Logos）的葡萄園，也沒有去父的田地。顯然，那說「我不去」，後來卻懊悔並前往，在葡萄園中勞作的人，才是在行為上遵行了父的旨意；因為那在言語上應許，卻沒有實行的人，在行為上拒絕了遵行父的旨意。請注意，你是否能將這個寓言應用在那些幾乎沒有或完全沒有做出任何承諾的人身上，他們既沒有承諾守童貞，也沒有承諾履行福音所規定的任何行動；但他們在行為和作為上，卻展現出與那些連起初都沒有承諾過的人相反的態度。此外，這也適用於那些做出偉大承諾，卻沒有按照承諾去行的人；因為有人或許會說：「我無法做到那種超越我能力的童貞；放棄此生而專注於道（Logos），這比我的價值與功德更為優越」；而另一個人聽到了聖經中記載的偉大作為，便說：「主啊，我去。」我們確實可以看到有些人因懊悔而進步，追求更好的境界，並比他們起初的期望更努力地致力於美德；而另一些人則在輕率地做出許多承諾後，在行為上卻違背了他們的承諾。
5. 在寓言之後，對於那說「我不去」，後來卻懊悔並前往的人，祂接著說：「我實在告訴你們，稅吏和娼妓比你們先進神的國」；而對於那說「主啊，我去」，卻沒有前往的人，祂則說：「因為約翰遵著義路來到你們這裡，你們卻不信他」；以及：「你們看見了，後來還是不懊悔，去信他。」若有人留意那些從卑劣生活轉向道（Logos），並信靠基督的人，以及那些誇耀律法和先知，卻不信神的兒子，且生活放蕩、對同胞殘酷的人，他就會發現耶穌的話是真實的，即稅吏和娼妓比以色列先進神的國。然而，那個看見耶穌的以色列，至今仍未懊悔，以致於無法在後來信從真理。請也留意「比你們先進神的國」這句話，它並沒有排除以色列進入神的國；因為沒有人會領先一個根本不會出現在他所領先之處的人。因此，請看這是否暗示了，當外邦人的數目添滿時，全以色列都要得救。這裡的以色列應被理解為，不是指肉身意義上的，而是指在靈魂的高貴上被標記出來的，且擁有對理解力有天賦，並在信心與善行中受教的人。
關於栽種葡萄園並交給園戶。
6. 「你們再聽一個比喻：有個家主，栽種了一個葡萄園，周圍圈上籬笆，裡面挖了一個壓酒池。」以及隨後的經文，直到：「將要賜給那結果子的百姓。」對於那些不深入探究比喻，也不考查每一個詞彙的人來說，這段敘述似乎非常清晰且顯而易見：在我們之前的百姓，作為神的一部分，就是家主所栽種的葡萄園；神的保護就是圍繞它的籬笆；聖殿就是塔樓；壓酒池就是獻祭的地方；園戶就是祭司和民間的智者；家主的遠行，是指當主在雲柱與火柱中與他們同在，直到祂將他們帶入祂的聖山和帳幕並栽種他們之後，祂就不再那樣顯現給他們看；而臨近收果子的時候，就是先知們要求園戶和葡萄園交出果子的時期，好讓他們證明自己領受了律法，並按照律法生活；被差遣到園戶那裡去領取果子的僕人，就是先前的先知，他們被民間的領袖和智者凌辱、毆打，有些人甚至被殺害，另一些人則被石頭打死；在他們之後被差遣的僕人，比先前的人更多，這象徵著眾多先知，他們的名字記載在歷代志下、耶利米書、十二小先知書以及但以理書中；或許有人會說，亞拿尼亞、亞撒利雅和米沙利也是先知。對於這些比先前更多的先知，他們也同樣地對待，毆打、殺害並用石頭打死。最後，家主差遣了他的兒子，也就是我們的主耶穌基督，祂本能使葡萄園和園戶感到羞愧；但祭司長和民間長老看見了兒子，並沒有完全失去對自身優越地位的感知，便認為祂是繼承人；他們甚至膽敢殺害祂，好讓自己成為葡萄園的主人；他們將祂趕出去，並判定祂在以色列的事務之外，隨後將祂殺害；而葡萄園的主人，在祂從死裡復活後，便立即來到，將那些邪惡的園戶除滅，並將葡萄園交給了其他的園戶，也就是祂的使徒，以及那些從百姓中信主的人，他們會在各自的時期將果子交給家主。
在比喻之後，當那些先前詢問「你仗著什麼權柄做這些事？」的人，說出了比喻後面的話：「他要下毒手除滅那些惡人」時，救主便從先知書中教導他們，祂雖然被那些人棄絕，但在神面前卻是寶貴的，是整個建築及其連結的房角石，在那些能看見它的人眼中，這房角石是奇妙的。隨後，祂預言了外邦人的呼召，對那些不信祂的猶太教師說：「神的國必從你們奪去，賜給那結果子的百姓。」然而，正如我們前面所說的，這樣的敘述過於籠統，並非逐字解釋；對於這點，任何屬靈且能審察萬事的人，在敲開這隱藏奧祕那被晦澀所封閉的門時，若能正確地尋求，便能發現並從神那裡領受。我們也根據自己的能力，對此處有如下的想像：家主就是神，關於祂經上記著：「耶和華你的神，曾撫養你，如同人撫養兒子一般。」因為祂在某些比喻中被稱為人，是因為祂在幫助人類時，承擔了人類的習性以造福人類；在此處，祂因著葡萄園、圍繞葡萄園的籬笆、祂所挖的壓酒池、祂所建造的塔樓，以及祂所擁有的僕人，還有祂差遣到園戶那裡，以及第二次差遣更多僕人的事，而被稱為家主；祂作為家主將葡萄園交給園戶，後來又將其從他們手中奪去，賜給了別人。同樣地，家主在上述經文中再次被稱為人，是因為：「天國好像家主……」
1491
「天國好像一個家主，清早出去雇人進他的葡萄園。」[註：馬太福音二十章1節]
既然是家主，他就有葡萄園，也雇了農夫，並且還有一個管家，他對管家說：「叫工人來，給他們工錢，從後來的起，到先來的為止。」[註：馬太福音二十章8節] 然而在關於大筵席、他兒子的婚禮以及邀請的寓言中，[註：馬太福音二十二章2節] 被稱為王的，而非家主；因為家主較為次要，而王則派遣軍隊，並將那些抓住他僕人、凌辱且殺害他們的人除滅；他擁有王權，而不僅僅是家主，他命令僕人將那沒有穿禮服就進來赴婚宴的人捆起手腳，丟在外面的黑暗裡。但當前文說：「一個人有兩個兒子」時，[註：馬太福音二十一章28節] 他既不被稱為家主，也不被稱為王，而僅僅被稱為「人」。正如在神聖經文中，神有許多不同的稱呼，同樣地，稱祂為「人」，無論是單純地稱呼，還是稱為「家主」或「王」，都有很大的區別。以上是馬太福音中的記載；而路加福音中與此對應的寓言，則稱祂為人，用的是這些話：「有一個人種了一個葡萄園，租給園戶。」[註：路加福音二十章9節] 甚至馬可也說：「有一個人種了一個葡萄園，周圍圈上籬笆。」[註：馬可福音十二章1節] 路加在闡述關於邀請的寓言時，又說：「有一個人擺設大筵席，請了許多人。」[註：路加福音十四章16節] 你若收集所有神被稱為人的地方，並在關於此事的論述中，將屬靈的事物與屬靈的事物相互對照，且正確地探討各處經文，你將會發現，根據你的探究，關於神被稱為人，還有許多內容。而這位家主「人」種了一個葡萄園，關於這一點，我們不可不經考究就略過，必須更精確地探討如此重要的寓言。
7. 那麼，這個除了第一批和第二批農夫之外的葡萄園，究竟是什麼？這葡萄園是家主「人」所種植的。
[註：此處原文包含拉丁文譯本與希臘文原文對照，以下翻譯以希臘文內容為主，並整合拉丁文註釋之意涵]
這個葡萄園，起初是交給了那些凌辱人的農夫；後來，根據那些被問及葡萄園之事的人所回答的，它被交給了其他的農夫，他們會在各自的季節交出果子；根據救主的話：「神的國必從你們奪去，賜給那能結果子的百姓。」[註：馬太福音二十一章43節] 那麼，我們是否應該說神的國與這葡萄園是同一回事，即從前者奪去並賜給那能結果子的百姓？還是應該認為葡萄園是一回事，神的國又是另一回事？首先，我們在證明經文中「葡萄園」是指百姓之後，讓我們看看此處的所有內容是否能與這樣的解釋相符。以賽亞說：「我要為我所親愛的唱歌，作我愛人的歌，論他葡萄園的事。我親愛的有葡萄園，在肥美的山岡上。他刨挖乾淨，撿去石頭，栽種上等的葡萄樹，……」[註：以賽亞書五章1-2節] 以及後續內容，直到：「他指望結葡萄，反倒結了野葡萄。」[註：以賽亞書五章4節] 我引述了以賽亞的歌，是想將它與這寓言對照考察，看看在兩處經文中，葡萄園是否指代同一事物。請觀察這些引述的語句有哪些相似之處，又有哪些不相似之處，以便在觀察相似與不相似的差異後，你能掌握經文的真義。
相似之處在於：「種了一個葡萄園，周圍圈上籬笆，在裡面挖了一個壓酒池，蓋了一座樓。」[註：馬太福音二十一章33節] 與「我親愛的有葡萄園，在肥美的山岡上。我圈上籬笆，撿去石頭，栽種上等的葡萄樹，在園中蓋了一座樓，又鑿出壓酒池。」[註：以賽亞書五章1-2節] 因為你可以將「種了一個葡萄園」與「栽種上等的葡萄樹」對照；將「周圍圈上籬笆」與「我圈上籬笆」對照；將「在裡面挖了一個壓酒池」與「又鑿出壓酒池」對照；將「蓋了一座樓」與「在園中蓋了一座樓」對照。兩處都提到了葡萄園的果子；在以賽亞那裡是：「指望結葡萄，反倒結了野葡萄」；而在福音書的寓言中，顯然不是指責葡萄園在季節到來時沒有結出果子，而是指責那些農夫，他們抓住家主的僕人，打了一個，殺了一個，又用石頭打死一個。[註：馬太福音二十一章35節] 當他「又打發別的僕人去，比先前更多」時，農夫們再次因同樣對待他們而受到指責。 第三次，農夫們受到指責，是因為他們說：「這是繼承人，來吧，我們殺他，占他的產業！」於是把他推出葡萄園外殺了。 而在以賽亞書中，道對葡萄園本身發出威脅說：「我要撤去籬笆，使它被吞滅；拆毀牆垣，使它被踐踏。我必使它荒廢，不再修理，不再鋤刨，荊棘蒺藜倒要生長。」[註：以賽亞書五章5-6節] 甚至當「雲彩降雨在葡萄園上」時，祂也威脅那葡萄園，先知說那是指以色列家和猶大人，他們沒有結出果子，即沒有結出公平和公義，反倒結了荊棘，即不法和哀聲。[註：以賽亞書五章7節] 但在福音書中，我們發現葡萄園並沒有遭受任何損害，如果可以這樣說的話，反而是得到了照料與預備，好讓它能為家主結出應有的果子。因為這位照料葡萄園並為它著想的家主，將它從那些農夫手中奪去——那些農夫在回答救主的問題時，救主問道：「園主來的時候，要怎樣處置那些園戶呢？」他們回答說，無論是受理性和邏輯的驅使，還是不情願地預言了他們自己的結局，他們宣告園主來的時候，必下毒手除滅那些惡園戶，並將葡萄園交給別的園戶，在各自的季節交給他果子。
甚至在耶利米書中也連貫地說：「耶和華萬軍之神說：以色列家和猶大人，是他所栽種的喜愛之樹。」[註：耶利米書二章21節] 對犯罪的百姓說：「我栽種了你，是上等的葡萄樹，全然是真種子。」[註：耶利米書二章21節] 這與「指望結葡萄，反倒結了野葡萄」以及「指望公平，反倒結了不法；指望公義，反倒結了哀聲」相呼應，並說：「你怎麼變為外邦葡萄樹的壞枝子呢？」[註：耶利米書二章21節] 因此，你看到在先知的言辭中，百姓被稱為葡萄園，而栽種者對它發出威脅說：「我要撤去籬笆，使它被吞滅……」等等；但在福音書中，葡萄園沒有受到任何責備，所有的責備都指向農夫；不僅沒有對葡萄園發出威脅，反而對它進行了照料，好讓它能按時將果子交給家主。如果你想維護福音書經文的精確性，你就無法明確地證明葡萄園就是指百姓。
但或許福音書中的葡萄園是指「神的國」，我認為這與在神的監察下對經文的教導是同一回事。因為那句「神的國必從你們奪去，賜給那能結果子的百姓」，緊接在葡萄園的寓言之後，我認為這清楚地表明，家主「人」所種植的葡萄園，就是指神的國的奧祕。我認為這個葡萄園就是律法、先知以及整部神聖經文，園主將它交給了農夫；起初是交給了那百姓，因為他們「首先被託付神的聖言」；[註：羅馬書三章2節] 其次是交給了那能結果子的百姓，即從外邦人中聚集的教會。
如果這樣理解福音書中的葡萄園，那麼要解釋圍繞它的籬笆就成了難題，因為它並沒有遭受像以賽亞書中那樣的遭遇，關於那籬笆寫著：「我要撤去籬笆，使它被吞滅……」以及在其中鑿出的壓酒池和蓋的樓。 請看我們是否能將神聖經文的教導，即關於人性與人類道德的教導，定義為葡萄園；而與此教導相符的生命，即在美德與最優美的品格中結出果子的生命，就是葡萄園的果子；而經文本身的文字與書信，則是圍繞在葡萄園外面的籬笆，好讓外人看不見葡萄園，特別是看不見它隱藏在內部的果子；而那接受這些果子、摒棄一切浮於表面的事物、靈魂的深處，就是園中鑿出的壓酒池；至於在園中蓋的樓，擁有高度、提升與崇高，超越了葡萄園、籬笆與壓酒池，我認為這是指關於神的道，它是隱藏在其中的神聖理性的殿堂。我認為救主在福音書的那處經文中，正是指這樣的樓：「你們哪一個要蓋一座樓，不先坐下算計花費，能蓋成不能呢？恐怕安了地基，不能成功，看見的人都笑話他。」[註：路加福音十四章28-29節] 因為我認為這個寓言也暗示了這一點：如果你打算談論神，並致力於神學研究，你必須考慮在開始之後，是否能完成神學所要求的一切，以免在開始探討敬虔的教義後，卻留下一座關於神的、未完成的樓，而沒有在上面建造冠冕；因為如果你不建造冠冕，有人就會從關於神的思想中跌倒並滅亡。
這個我們所解釋的葡萄園，神將它交給了農夫，即我們之前的百姓，然後祂就往自己的領地去了，在祂所種植、圈上籬笆、鑿出壓酒池並蓋了樓之後，祂給了農夫們資源與能力，使他們能在各自的季節結出果子。因此，果子的季節臨到了每一個人，但我認為是臨到了全體百姓；至於要精確地解釋什麼是「果子的季節」，這超出了我們的才智，是屬於更潔淨之心的事。然而，根據我們的能力，我們以這種方式開始，針對每一個人進行探究。
1591
1502 《馬太福音註釋》第十七卷
……更為謹慎且敏銳地探求；然而，我們仍將盡己所能，從每個人最初的狀態開始，著手解釋這段經文。
[原文：περι?θηκε, κα? ?ρυξε, κα? ?κοδ?μησε, το? φ?ρειν το?? καρπο?? ?ν το?? καιρο?? α?τ?ν. ?γγισαν μ?ν ο?ν καθ' ?καστον ο? καιρο? τ?ν καρπ?ν, ο?μαι δ? ?τι κα? ?λ? τ? λα?. Τ? δ? ?γγ?σαι το?? καιρο?? τ?ν καρπ?ν ?κριβ?? μ?ν διηγ?σασθαι ?ξεω? με?ζον?? ?στιν ? καθ' ?μ??, κα? καρδ?α? πολλ? καθαρωτ?ρα? κα? διορατικ?? παρ? ?μ?? · ?μω? δ? κατ? δ?ναμιν ?πιβαλο?μεν ο?τω? τ? τ?π?, ?ρξ?μενοι ?π? τ?ν καιρ?ν.]
[原文：Κα? νοε?σθω ?ν ?κ?στ? ψυχ? (73) ? Λ?γο? ?μπελο? πεφυτευμ?νη ?π? το? ο?κοδεσπ?του · ? ?μπελ?ν α? ?φορμα? π?ντων ?ναγκα?ων ε?? σωτηρ?αν προβλημ?των. ?σπερ ο?ν ?π? τ?ν ?μπ?λων ?στ? τι? καιρ?? ?τε ?κφ?ει φ?λλα, κα? ?λλο? ?τε τ?? ?ρχ?? τ?ν καρπ?ν δε?κνυσιν ?τι βραχε?α?, κα? ?λλο? ?τε κυπρ?ζει τ? δειχθ?ντα (74), κα? ?λλο? ?τε περκ?ζει, κα? ?λλο? ?τε καιρ?? ?στι το? τρυγ?ν τετελειωμ?νου? το?? καρπο?? κα? ?το?μου? πρ?? τ? φ?ρειν ο?νου ποι?τητα · ο?τω? ? μ?ν πρ?το? τ? ?νθρ?π? (75) τ?? ζω?? καιρ?? κατ? τ?ν νηπι?τητα ?χ?τω τ?ν ?μπελον ο?δ?ν περικειμ?νην, ?λλ? μ?νον ?χο?σαν τ? ζωτικ?ν · ε?τ? ?π?ν ? λ?γο? συμπληρο?σθαι ?ρχηται, ? καιρ?? ?στω τ?? πρ?τη? ?νθ?σεω? · ?σον δ? προκ?πτει γεωργουμ?νη ? ψυχ?, τοσο?τον κα? ? γεωργο?μενο? ?μπελ?ν δε?γματα φ?ρει μ?λλον τ?ν βοτρ?ων κυπριζ?ντων μ?ν, κα? ?σμ?ν ε?ωδ?α? μελλο?ση? ?ρετ?? φερ?ντων κατ' ?ρχ??, ?στερον δ? ?δη κα? ?μφακιζ?ντων, ?τι κακ?α μ?ν ?στιν (76), ο?χ ? παραμ?νουσα δ?, ?λλ? ? ?ναγκα?ω? ?φισταμ?νη, κα? ο?δ?ποτε νευομ?νη ?π? τ? χε?ρον, ?λλ? ?ε?, ε? δε? ο?τω? ?νομ?σαι, ?π? ?ρετ?ν ?δε?ουσα.]
[註：(73) 皇家抄本（Codex Regius）作：νοε?σθω ?κ?στη ψυχ?。] [註：(74) ?τε κυπρ?ζει τ? δειχθ?ντα。參見下頁：?μπελ?ν δε?γματα φ?ρει μ?λλον τ?ν βοτρ?ων κυπριζ?ντων· 同樣：?κα?ρω? δ? κυπρ?ζοντα? (καρπο??) κα? ο?κ ?ν καιρ? ?μφακ?ζοντα?。關於 κυπρ?ζειν（意為「開花」），七十士譯本在《雅歌》中多次使用，用以指代葡萄樹；κυπρισμ?? 則指「開花」。耶柔米在《雅歌講道集》第2篇中寫道：「指甲花（cyprus）的開端，即道中的開花；因此他說：指甲花串，即開花。」赫西丘（Hesychius）說：κυπρ?ζουσαι 即「開花」，這在蘇達辭書（Suidas）中也應如此閱讀，而非 κυπρι?ζουσαι。當葡萄樹達到花朵呈現指甲花（cyprus）狀態時，即 βρυ?δη?（多芽的）、ε??δη?（芬芳的），迪奧斯科里德斯（Dioscorides）在第1卷第125章中寫道，指甲花之花即是如此。因此，若相信耶柔米，指甲花也被稱為「開花的葡萄」；他在《雅歌講道集》第2篇中寫道：「開花的葡萄被稱為指甲花；這是一種外在的灌木種類，被稱為指甲花，它本身也結出類似開花葡萄的果實。」正如葡萄樹因指甲花而被隱喻地稱為 κυπρ?ζειν，指甲花之花也因與葡萄樹的相似性而被稱為 β?τρυ?（葡萄串）。《雅歌》1:14：?????????????，即 β?τρυ? τ?? κ?πρου。至於 κ?προν 是阿拉伯人所稱的 alhenna（或寫作 alfenna），這點由大衛·基姆希（R. David Kimchi）、阿維森納（Avicenna）、塞拉皮翁（Serapio）、馬修·西爾瓦提庫斯（Matthaeus Sylvaticus）等人證實；貝隆（Belonius）——一位精確且勤勉的自然研究者——對此表示否認，並寫道指甲花在冬天會落葉，而 Alchannam 則會保留葉子：但他認為指甲花與女貞（ligustrum）是同一種植物；普林尼（Plinius）在第11卷第24章和第24卷第10章中也曾斷言，但其他人則予以否認。至於是否正確，在此不作爭論。——休特（HUETIUS）] [註：(75) 皇家抄本（Codex Regius）作：τ?ν ?νθρ?πων。] [註：(76) "Οτι κακ?α μ?ν ?στιν 等。古譯本：Quando malitia 等，讀作 ?τε，這點我不反對。他區分了我們自願承擔的惡，與亞當犯罪後植入人心對罪的傾向：後者自然地影響了全人類，不讓任何人免受其害。——約翰（Io.）]
1503
13 [原文：??ν δ? παραμ?ν? ? κακ?α, κα? μ? χρησ?μεθα ?λλ? ?? ?π? ?ρετ?ν δι?δ?, ?ε? α?τ?ν ?π? τ?ν ?π? ?ρετ? προκοπ?ν ?γοντε?, γ?νεται ?μφαξ, ?ν φαγ?ν τι?, κατ? τ?ν προφ?την, α?μωδι?· ?π? πλε?ον δ? τι? προκ?πτων, ο?ονε? περχ?ζουσαν μ?ν, ο?δ?πω δ? τετελειωμ?νην ?χει τ?ν σταφυλ?ν. ?στι δ? τι? μετ? τ?ν προκοπ?ν κατ?στασι? σπουδα?α, ?τε ? γεωργηθε?σα ?μπελο? φ?ρει τ?ν καρπ?ν, β?τρυα? ?γ?πη? τελε?ου?, κα? χαρ??, κα? ε?ρ?νη?, κα? μακροθυμ?α?, κα? τ?ν λοιπ?ν ? παρ? τ? ?ποστ?λ? κατε?λεκται, κα? ?ν μυρ?αι? ?λλαι? Γραφα?? · ?στι γ?ρ τι? β?τρυ? κατ? τ?· ? Μακ?ριοι ο? πτωχο? τ? πνε?ματι · ? κα? ?λλο? κατ? τ?· ? Μακ?ριοι ο? πενθο?ντε? · ? κα? ?λλο? κατ? τ? ? Μακ?ριοι ο? πραε?? · ? κα? ?λλο? κατ? τ?ν ? Μακ?ριοι ο? ε?ρηνοποιο? · ? κα? ?λλο? κατ? τ?· ? Μακ?ριοι ο? καθαρο? τ? καρδ?? · ? κα? τ? με δε? καταλ?γειν το?? α?τ?ου? τ?ν μακαρισμ?ν β?τρυα? ; τα?τα δ? ?πιπλε?ον ?ξ?τασα δι? τ?· ? ?τε ?γγισεν ? καιρ?? τ?ν καρπ?ν, ? νο?σαι κα? σαφην?σαι θ?λων.]
[原文：Το? ο?κοδεσπ?του δ? ?στι κα? τ?? θε?α? ?πιστ?μη? α?το? ε?δ?ναι τ?ν ?κ?στου τ?ν ?νθρ?πων καιρ?ν π?τε ?γγισε, π?τε ?τι π???ω ?στ?ν ? καιρ?? τ?ν καρπ?ν. Κα? ?με?? δ?, ??ν ?π? πλε?ον ?πιστ?σωμεν συγκρ?νοντε? τ?ν χρ?νον ?ξ ο? ?κλ?θημεν τ? παντ? χρ?ν? τ?? π?στεω? ?μ?ν, δυνησ?μεθα ?ρ?ν π?? τινε?, ?σπερ ? ?φε?λοντε? ε?ναι διδ?σκαλοι δι? τ?ν χρ?νον π?λιν χρε?αν ?χουσι διδ?σκεσθαι τ?να τ? στοιχε?α τ?ν λογ?ων το? Θεο?. ? Ο?τω? ?φε?λοντ?? τινε? ?σιν ?π? τ? χρ?ν? τ?? το? Θεο? ο?κονομ?α?, κα? τ?ν κατ? τ?ν κλ?σιν ?π?ντων, ?δη φ?ρειν το?? καρπο??, ?π?ντω? ο?κ ?χουσι μ?ν, ?κα?ρω? δ? κυπρ?ζοντε?, κα? ο?κ ?ν καιρ? ?μφακ?ζοντα?. Ε? νεν?ητα? σοι καθ? ?καστον, π?? δε? ?κλαμβ?νειν τ? · ? ?τε ?γγισεν ? καιρ?? τ?ν καρπ?ν, ? μετ?βα ε? δ?νασαι τ? λ?γ? ?π? το?? παραλαβ?ντα? δι? Μω?σ?ω? τ?ν ν?μον, ?τι κ?κε?νων ?γγισ? ποτε ? καιρ?? τ?ν καρπ?ν, κα? ?π?στειλε το?? ?αυτο? δο?λου? πρ?? το?? γεωργο?? το?? πρ?του?, ο?? ?πιστε?θησαν τ? λ?για το? Θεο?, ?π?ρ το? λαβε?ν το?? καρπο?? το? ?ν ?κ?στ? ?μπελ?νο?. Ε?χερ?? μ?ν ο?ν ε?πε?ν, ?τι ?λου? λ?γει το?? προφ?τα? · ?λλ? ζητητ?ον π?? ?π?...]
1505
[原文：...στ?λλονται πρ?? το?? γεωργο?? λαβε?ν το?? το? ?μπελ?νο? καρπο?? · ε?ποι γ?ρ ?ν τι?, ?τι ο?κ ?π? τ? λαβε?ν ?ποστ?λλονται το?? καρπο?? ο? προφ?ται, ?λλ? ?π? τ? γεωργ?σαι μ?λλον κα? συνεργ?σαι το?? καρπο??. ?ρα ο?ν ε? δυν?μεθα λ?γειν τ? πνευματικ? καρπ?ματα, κα? τ?? θε?α? προσφορ?? δ?δοσθαι ?π? τ?ν γεωργησ?ντων τ?ν ?μπελ?να το?? ?ποστελλομ?νοι? δο?λοι?, ?να προσαγ?γωσιν (77) ?? ?ερε?? τ? Θε? το?? καρπο?? το? προσφ?ροντο?, ?λλ? λαβ?ντε? ο? γεωργο? ?ν τ? λα? το?? ?ποσταλ?ντα? δο?λου? λαβε?ν το?? καρπο?? το? ?μπελ?νο?, ?ν μ?ν ?δειραν (78), ?? τ?ν Μιχα?αν ?π?ταξεν ε?? τ?ν σιαγ?να Σεδεκ?α? υ??? Χανα?ν, ?τε κα? ε?πεν α?τ? προφητε?σαντι ? ψευδοπροφ?τη?· ? Πο?ον πνε?μα Κυρ?ου τ? λαλ?σαν ?ν σο? ; ? ?ν δ? ?π?κτειναν, ?? Ζαχαρ?αν μεταξ? το? ναο? κα? το? θυσιαστηρ?ου · ?ν δ? ?λιθοβ?λησαν ?? τ?ν ?Αζαρ?αν υ??ν το? ?ωαδα? (79) τ?ν ?ερ?α, καθ?περ γ?γραπται ?ν τ? δευτ?ρ? τ?ν Παραλειπομ?νων · ? ?ν?κα γ?ρ Πνε?μα Θεο? ?ν?δυσε τ?ν ?Αζαρ?αν τ?ν το? ?ωαδα? τ?ν ?ερ?α, κα? ?ν?στη ?π?νω το? λαο?, κα? ε?πεν · Τ?δε λ?γει Κ?ριο? · Τ? μ' παραπορε?εσθε τ?? ?ντολ?? Κυρ?ου ; Κα? ο?κ ε?οδωθ?σεσθε · ?τι ?γκατελ?πετε τ?ν Κ?ριον, κα? ?γκαταλε?ψει ?μ??. ?π?θεντο α?τ?, κα? ?λιθοβ?λησαν α?τ?ν δε? ?ντολ?? ?ω?? το? βασιλ?ω?, ?ν α?λ? ο?κου Κυρ?ου. Κα? ο?κ ?μν?σθη ?ω?? το? ?λ?ου?, ο? ?πο?ησε μετ' α?το? ?ωαδα? ? πατ?ρ α?το?, κα? ?θαν?τωσε τ?ν υ??ν α?το?. Κα? ?? ?π?θνησκεν, ε?πεν · ?δοι (80) Κ?ριο?, κα? κριν?τω. ?]
[原文：?ξ?? ?στιν ?ν τ? παραβολ?, ?τι ? π?λιν ?π?στειλεν ?λλου? δο?λου? πλε?ονα? τ?ν πρ?των, κα? ?πο?ησαν α?το?? ?σα?τω?. ? Πλ?ρη? δ? ? Γραφ? ?στι τ?ν συμβεβηκ?των το?? προφ?ται?, ο?? ?π?στειλεν ?π?ρ το? λαο?, ?να τ?ν καρπ?ν α?τ?ν ?ναφ?ρωσιν, ?? ?γιοι ?ερε??, τ? Θε? δι? τ?ν ε?χ?ν.]
[註：(77) 盎格魯抄本（Codex Angl.）作：προσαγ?γωσιν，休特版作：προσ?γωσιν。] [註：(78) ?ν μ?ν ?δειραν 等。狄奧菲拉特（Theophylactus）亦有相同內容。] [註：(79) ?? τ?ν ?ζαρ?αν υ??ν το? ?ωαδα?。此詞在皇家圖書館手抄本的連鎖註釋中亦如此構成。所有《歷代志下》24:20 的七十士譯本版本皆如此，除了康普魯頓合訂本（Complutensian），其中讀作 Ζαχαρ?αν，正如約瑟夫（Josephus）在《起源》第9卷第8章、狄奧多勒（Theodoret）、希伯來文抄本、敘利亞文及阿拉伯文譯本中所見。我非常贊同耶柔米的觀點，他認為馬太所指的撒迦利亞是巴拉加的兒子，與約雅大的兒子撒迦利亞是同一人；他受拿撒勒派希伯來文抄本的引導，其中巴拉加的名字被替換為約雅大的名字：然而，儘管對最古老的教父們保持敬意，他們認為馬太在此處所指的撒迦利亞是施洗約翰的父親。現在只需指出，《歷代志下》24:20 中出現的變體（即以亞撒利雅代替撒迦利亞）是非常古老的，甚至比俄利根本人更早。——休特（HUETIUS）] [註：(80) 盎格魯抄本（Codex Anglicanus）作：?δοι，休特版作：?δοι。]
1507
[原文：?στερον δ? ?π?στειλε τ?ν Υ??ν α?το? μετ? το?? προφ?τα? τ?ν Χριστ?ν. Ζητ?σει? δ? π?? ? ?ποστ?λλων τ?ν Υ??ν λ?γει μ?ν · ? ?ντραπ?σονται τ?ν Υ??ν μου, ? ?? ο? προκαταλαβ?ν δ? τ? μ?λλον α?τ? συμβα?νειν, το?το ε?πεν · ο? γ?ρ φα?νονται κατ? τ? ?ητ?ν ?ντραπ?ντε? α?τ?ν. Κα? φ?σκειν γε ?ν το?τοι? μ? προεγνωκ?ναι τ? μ?λλον τ?ν Πατ?ρα το? ?ποσταλ?ντο? Υ?ο?, ?λλ? ?ψε?σθαι ?λλα ε?π?ντα ?λλων γενομ?νων, ?σεβ?? · π?λιν τε α? ε?πε?ν, ?τι ?νετρ?πησαν α?τ?ν ο? γεωργο?, παρ? τ?ν ?ν?ργει?ν ?στιν · ? Ο? γ?ρ γεωργο?, ?δ?ντε? τ?ν Υ??ν α?το?, ε?πον ?ν ?αυτο?? · Ο?τ?? ?στιν ? κληρον?μο?, ? κα? τ? ?ξ??. ? μ?ν ο?ν τι? ε?? τα?τα φ?σει (81), ?τι ?ναγκα?ον συμβ?ναι τ? · ? ?ντραπ?σονται τ?ν Υ??ν μου, ? ε? κα? μ? τ?τε συμβ?βηκεν · ? δ? τι? ?ρε?, ?τι ο?κ ε?πεν ? Πατ?ρ π?μπων τ?ν Υ??ν · Λ?ψεται ? Υ??? μου τ?ν καρπ?ν ?π? τ?ν γεωργ?ν, ?λλ? ?τι ? ?ντραπ?σονται · ? ?νετρ?πησαν μ?ν γ?ρ τ? ?γνωκ?ναι, ?τι ο?το? ? Υ??? ?ν, κα? ε?ρηκ?ναι α?το?? ?ν ?αυτο??, ?τι, ? Ο?τ?? ?στιν ? κληρον?μο?. ? Ο? π?ντω? δ? ε? ?νετρ?πησαν κα? κατ? τ?ν ?ρχ?ν ?πλ?χθησαν, ?δη κα? τ? τ?ν ?ντρεπομ?νων πεποι?κασιν.]
[原文：?Αμα δ? κα? ζητ?σει τι?, τ?νε? ο?τοι ο? γεωργο? ? ε?π?ντε? · ? Ο?τ?? ?στιν ? κληρον?μο?, δε?τε, ?ποκτε?νωμεν α?τ?ν · ? ο? γ?ρ φα?νονται ?ουδα?οι ?ποκτε?ναντε? α?τ?ν ?? Υ??ν το? ο?κοδεσπ?του. Κα? πρ?? το?το δ? φ?σει τι?, ?τι, ?ν?κα διελ?λουν πρ?? ?λλ?λου? ?στι? ε?η, τιν?? ε?πον, ?τι ο?τ?? ?στιν ? Χριστ?? · πρ?? ο?? ?πεκρ?ναντο ?λλοι · ? ? Χριστ?? ?ταν ?ρχηται, ο?δε?? γιν?σκει π?θεν ?στ? · το?τον δ? ο?δαμεν π?θεν ?στ?ν · ? ε?τ? ?πε?, ?π? τ?ν σημε?ων, κα? τ?ν τεραστ?ων, κα? θε?ων δυν?μεων πληττ?μενοι, ?φρ?νουν μ?ν α?τ?ν ε?ναι τ?ν Χριστ?ν το? Θεο?, ο?χ ?μολ?γουν δ?, κα? ?ληθ?? ?ν τ? · ? ?ντραπ?σονται τ?ν Υ??ν μου ? ?ληθ?? δ? κα? τ?, ?πεγνωκ?των α?τ?ν, ?τι ε?η ? Υ??? (82), λελ?χθαι · ? Ο?τ?? ?στιν ? κληρον?μο?, δε?τε, ?ποκτε?νωμεν α?τ?ν · ? δι? το?τ? φησιν ? Σωτ?ρ · ? Κ?μ? ο?δατε, κα? ο?δατε π?θεν ε?μ?. ?]
[註：(81) ? μ?ν ο?ν τι? ε?? τα?τα φ?σει 等。參見狄奧菲拉特（Theophylactus）、歐提米烏斯（Euthymius）《馬太福音》第50章。] [註：(82) ?πεγνωκ?των α?τ?ν, ?τι ε?η ? Υ???。此處句意要求我們賦予 ?πεγνωκ?των 與 ?γνωκ?των 相同的意義，我們觀察到一些較晚期的希臘作家也如此使用。阿基里斯·塔提烏斯（Achilles Tatius）第7卷：?? ?ν ?πογνο?? ?γ? μηκ?τι ζ?σαν ?τι τ?ν ?ρωμ?νην（意為：在我得知我所愛的人已不在人世之後）。俄利根在下文：Δ?νανται ο? ?ποκτε?ναντε? τ?ν Σωτ?ρα, ?γνωκ?τε?, ?τι Υ??? ε?η, ο?δ?ν ?ττον ?πιβεβουλευκ?ναι α?τ?。可見他交替使用 γιν?σκω 與 ?πογιν?σκω。——休特（HUETIUS）]
1509
[原文：?πιστ?σα? δ? τι? το?? ?ναγεγραμμ?νοι? περ? το? ?ρ?δου, ?ν?κα ?μαθεν ?π? τ?ν μ?γων τετ?χθαι τ?ν βασιλ?α τ?ν ?ουδα?ων (83), ?ψεται, ?τι δ?νανται ο? ?ποκτε?ναντε? τ?ν Σωτ?ρα, ?γνωκ?τε? ?τι Υ??? ε?η, ο?δ?ν ?ττον ?πιβεβουλευκ?ναι α?τ?· κα? γ?ρ ? ?ρ?δη?, μαθ?ν ?π? τ?ν γραμματ?ων, ?τι ?ν Βηθλε?μ γενν?ται ? Χριστ??, κα? συγκαταθ?μενο?, ?τι Χριστ?? ε?η ? γεν?μενο?, ?ποστ?λλει μ?ν α?το??, λ?γων · ? Πορευθ?ντε? ?κριβ?? ?ξετ?σατε περ? το? παιδ?ου, ?να κ?γ? ?λθ?ν προσκυν?σω α?τ?· ? ο?δ?ν δ? ?ττον ?πανελθ?ντων α?τ?ν ?πεβο?λευσε τ? παιδ??, ο?κ ?πιστ?ν, ?τι ? Χριστ?? ?ν · ο?κ ?ν γ?ρ, π?ντη ?πιστ?ν (84), π?ντα τ? παιδ?α ?νε?λε τ? ?ν Βηθλε?μ κα? ?ν το?? ?ρ?οι? α?τ??, ?π? διετο?? κα? κατωτ?ρω, κατ? τ?ν χρ?νον ?ν ?κρ?βωσε παρ? τ?ν μ?γων · ?λλ? κα? ?π?στευσεν α?τ?ν ε?ναι τ?ν Χριστ?ν τ?ν προφητευ?μενον, κα? ?βο?λετο α?τ?ν ?ποκτε?ναι, κα? τ? ?σον γε ?φ? ?αυτ? ?π?κτεινεν α?τ?ν. Ο?τω? ο?ν δ?νανται κα? ο? ?πιβουλε?σαντε? τ? Σωτ?ρι ε?ρηκ?ναι μ?ν, ο?χ ?στε δ? ε?? ?λλου? φθ?σαι τ?ν λ?γον α?το? (85), ? ?ν ?αυτο?? γ?ρ ε?πον · Ο?τ?? ?στιν ? κληρον?μο?, ? ο?δ?ν ?ττον α?τ?ν ?ν?ρηκ?ναι. Ψ?θησαν γ?ρ, ?ποκτε?ναντε? τ?ν Χριστ?ν, κα? μ? νοο?ντε? α?το? τ?ν ?ν?στασιν, (? ε? γ?ρ ?γνωσαν, ο?κ ?ν τ?ν Κ?ριον τ?? δ?ξη? ?στα?ρωσαν, ?) α?το? κ?ριοι ?σεσθαι τ?ν πραγμ?των, ?πε? ?πετ?φλωσεν α?το?? ? κακ?α α?τ?ν, κα? ο?κ ?γνωσαν μυστ?ρια Θεο?, κα? ?? μ? ?γνωκ?τε? α?τ? ? ?ξ?βαλον ?ξω το? ?μπελ?νο? ? (86) τ?ν Υ??ν α?το?, κα? ?π?κτειναν α?τ?ν. Τ? δ? ? ?ξ?βαλον ? α?τ?ν ?ξω το? ?μπελ?νο?, τοιο?τον ε?να? μοι φα?νεται, τ?, ?σον ?φ? ?αυτο??, ?λλ?τριον α?τ?ν ε?ναι ?κριναν κα? το? ?μπελ?νο? κα? τ?ν γεωργ?ν ?ν?κα κατεψηφ?ζοντο α?το? τ?ν πρ?? θ?νατον ψ?φον. Κα? ?π? το?τοι? ? Σωτ?ρ πυνθ?νεται τ?ν κα? α?τ?ν γεωργ?ν πονηρ?ν, λ?γων α?το?? · ? ?ταν ο?ν ?λθ? ? Κ?ριο? το? ?μπελ?νο?, τ? ποι?σει το?? γεωργο?? ?κε?νοι? ; ? Ο? δ? λ?γουσιν α?τ?, ?κ το? στ?ματο? α?τ?ν κριθησ?μενοι κα? καταδικασθησ?μενοι, ?? κακο? κακ?? ?πολο?μενοι, κα? μηκ?τι μ?λλοντε? ?χειν τ?...]
[註：(83) τετ?χθαι τ?ν βασιλ?α τ?ν ?ουδα?ων。我讀作 τετ?χθαι。《馬太福音》2:2：Πο? ?στιν ? τεχθε?? βασιλε?? τ?ν ?ουδα?ων；——休特（HUETIUS）] [註：(84) ο?κ ?ν γ?ρ π?ντη ?πιστ?ν 等。俄利根的論證進展不大；因為希律殺害嬰兒，或許不是因為他相信基督是其中之一，而是為了切斷其他人相信這一點的機會。——同上] [註：(85) α?το?。我讀作 α?τ?ν。] [註：(86) 盎格魯抄本（Codex Anglicanus）作：? δ? ?ξ?βαλον ?ξω。]
1511
15日 俄利根 「按著時候結果子給他」；正如那一年作大祭司的該亞法，並非出於自己說了真話，而是因為他是大祭司，所以他們彷彿在預言。他們預言關於外邦人，將要在他們的時候把果子交給家主。
12. 此後，救主用聖經駁斥那些自以為是百姓建造者的人，證明祂自己雖是石頭，且被他們棄絕，卻要被父立為整個建築的房角石，因為祂連結了舊約與新約這兩個角，並建造了兩群百姓。因為經上是這樣說的： 「匠人所棄的石頭，已成了房角的頭塊石頭。這是主所做的，在我們眼中看為希奇。」 這段經文記載在第一百一十七篇詩篇中，該篇位於那篇極長的詩篇之前，經文如下： 「匠人所棄的石頭，已成了房角的頭塊石頭。這是主所做的，在我們眼中看為希奇。這是主所定的日子，我們在其中要高興歡喜。」 若還有其他關於基督的預言，能使那些誠心查考經文的人感到折服，那麼這一段也應列在其中。因為如果先知所說的這些話並非指著一塊無知覺的石頭，正如某些愚昧人所言，那麼顯然地，那被當時百姓中的智慧人、祭司長、長老和文士所棄絕的耶穌，確實成了教會的頭，成了房角的頭塊石頭，將兩約連結並合而為一。 這就是那頭，是神賜給整個建築的禮物，在我們這些能看見祂的人眼中，這頭是希奇的。正因如此，既然匠人棄絕了這塊石頭，神的話語——其中包含神的國——就從那些園戶和建造者手中被奪去，賜給了那能結果子的百姓。如果這句話是真實的： 「神的國必從你們奪去，賜給那能結果子的百姓。」